Cabanga ngesevisi ebalulekile ingatholakali ngenkathi ithimba lezokuphepha liphenya umsebenzi osolisayo. Imbangela ayikacaci. Imisebenzi ifuna ukuqhubeka, ezokuphepha zifuna ukuvinjwa kanti ubuholi budinga incazelo. Ingxenye enzima isivele iyaqhubeka: ukunquma ukuthi yini okufanele uyenze ngaphambi kokuba isiqiniseko sifike.
Lungiselela amalungelo esinqumo
Ubani ongagunyaza ukuhlukaniswa kwesistimu ebucayi? Ubani ongamukela imiphumela yokusebenza? Ubani othatha izintambo uma lowo muntu engatholakali? Le mibuzo ingeyamalungiselelo, lapho kunesikhathi sokuxazulula okulindelwe okuqhudelanayo.
Umsebenzi kufanele uhlanganise abantu abangabanikazi balezo zinqumo. Ukulingiswa kobuchwepheshe kuphela kungabaluleka, kodwa ngeke ngokwako kuzitholele ukuthi ithimba labaholi ligunyaza kanjani isenzo sebhizinisi esiphazamisayo.
Hlola ukugeleza kolwazi
Ulwazi lwangaphambi kwesikhathi ngokuvamile aluphelele futhi lungaphansi kokubuyekezwa. Isithangami esihle sihlukanisa amaqiniso abhekiwe, imibono eqanjiwe yokusebenza kanye nemibuzo ephenywayo. Lokhu kusiza abaholi ukuthi benze ngaphandle kokuphatha incazelo yesikhashana njengesiphetho esiqinisekisiwe.
Ngesikhathi sokuzivocavoca, cela ababambiqhaza ukuthi baveze ukwaziswa abazokusebenzisa ngempela. Qaphela ukuthi yini engekho: umthelela webhizinisi, ukuzethemba, umnqamulajuqu wesinqumo, izinketho noma ubunikazi bomuntu onesibopho sokubuyekeza okulandelayo.
Faka phakathi ukuncika okuvamile
Isimo esimangalisa kakhulu asihlali siwusizo kakhulu. Uhlu lwabathintwayo abangatholakali, ukufinyelela ohlelweni lokutakula noma ukuncika kumphakeli kungaba nesinqumo uma amathuluzi avamile engatholakali.
Sebenza ngaleyo mininingwane. Ingabe abantu abalungile bangafinyelela komunye nomunye? Bangakwazi ukufinyelela olwazini abaludingayo? Ingabe izibopho zangaphandle ziyaqondwa? Umsebenzi uzuza inani lawo lapho ukhomba ushintsho olungenziwa.
Bhekisisa ngaphandle kokuyishintsha ikwenze ukusebenza
Abahlanganyeli kufanele bakwazi ukuchaza ukungaqiniseki, bacele usizo futhi baphonsele inselelo umcabango. Umsebenzi oklanyelwe kuphela ukuqinisekisa ukuthi uhlelo luyasebenza kwenza kube nzima ukuthola lapho lungasebenzi khona.
Rekhoda izinqumo, ulwazi olutholakala ngaleso sikhathi kanye namaphuzu lapho isibopho singacacanga khona. Inhloso wukuthuthukisa uhlelo lokuphendula, okuhlanganisa nendlela abantu ababambisana ngayo.
Vala iluphu ngemva kokuzivocavoca
Ingxoxo yokugcina kufanele iveze isethi emfushane, ephethwe ukuthuthukiswa. Ukubuyekeza uhlu loxhumana nabo, ukucacisa ukugunyazwa, ukushintsha umkhawulo wokukhuphuka noma ukuzijwayeza ukunikezela kungase kube usizo kakhulu kunokukhiqiza enye idokhumenti ende.
Vumelana ukuthi izinguquko zizohlolwa kanjani. Umsebenzi olandelayo ungabuyekeza isinqumo esifanayo ngaphansi kwezingqinamba ezehlukene, ubonise ukuthi inhlangano ithuthukise ukulungela kwayo kunokumane iwuphinde umhlangano.
Ukulungiselela kudala indlela eyabiwe yokunquma lapho amaqiniso esafika.
Umbono ovela kwiKhabhinethi
The Cybersecurity Cabinet

