Elenganyeni ukuti umulimo uukalamba tausangwa ilyo ibumba lya bacingilila lilefwailisha pa fintu ifilecitika. Icalengele tacili icaishibikwa bwino. Imibombele ilefwaya ukutwalilila, ubucingo bulefwaya ukucingililwa kabili ubutungulushi bulefwaya ubulondoloshi. Icakosa cili kale mu kucita: ukusalapo ifya kucita ilyo ukushininkisha takulafika.

Ukusambilisha insambu sha kupingulapo .

Nani engasuminisha ukupaatulako inshila yacindama? Nani engasumina ififumamo fya kubomfya? Nani akwata umulimo nga ca kuti uyo muntu tasangwa? Ifi fipusho fyaba mu kupekanya, lintu kuli inshita ya kupwisha ifilolelo fya kucincimusha.

Ukusambilisha kulingile ukuleta pamo abantu abakwata ifyo fipingo. Ukupashanya fye ukwa mano kuti kwaba ukwacindama, lelo tekuti kushininkishe ifyo ibumba lya butungulushi lisuminisha ukubomba kwa makwebo ukwaonaula.

Esheni ukupita kwa mashiwi

Amashiwi ya kubalilapo ilingi line tayapwililika kabili kuti yapitulwikwamo. Ukulondolola bwino kulapusana ifya cine ifyasangwa, ifishinka ifibomba na mepusho ayafwailisha. Ici cilaafwilisha intungulushi ukucita ukwabula ukubika ubulondoloshi bwa nshita iinono nga ukupwisha ukwashininkishiwa.

Pa nshita ya kucita ifyakucita, ipusheni abasangilweko ukupanga ifyebo ifyo bengabomfya. Moneni ifyo ifibulile: ukukuma kwa makwebo, ukucetekela, inshita sha kupwisha ukusalapo, ifya kusalapo nelyo ubushininkisho bwa muntu uuli no mulimo wa kubwekeshapo ukwakonkapo.

Bikenipo ifishintililwapo ifya lyonse

Icilangililo icacilapo ukupapa te lyonse ciba icacindama nga nshi. Umutande wa bantu abo mwingalandapo uushasangwa, ukufika ku nshila ya kubweshishamo nelyo ukushintilila pa uleshitisha kuti kwaba ukwacilapo nga ca kuti ifibombelo fya lyonse tafilipo.

Ukubomba ukupitila muli ifyo fishinka. Bushe abantu abalinga kuti bafika kuli umo na umbi? Bushe kuti basanga ifyebo balefwaya? Bushe imilimo ya ku nse yaliumfwikishiwa? Ukusambilisha kulakwata umutengo wa iko nga ca kuti kwasanga ukwaluka uko kuti kwacitwa.

Moneni ukwabula ukucipilibula mu kutamba

Abasangilweko balingile ukulondolola ukukanashininkisha, ukulomba ukwafwilisha no kukansana ukutontonkanya. Icisambililo icapangwa fye ku kushininkisha ukuti ubupekanyo bulabomba cilenga ukukosa ukusanga uko bushibomba.

Lembeni ifya kupingulapo, amashiwi yasangilwe pali ilya nshita ne fifulo umo umulimo tauishibikwe bwino. Icilefwaikwa ku kulundulula inshila ya kwasukilamo, ukusanshako ne nshila abantu babombela pamo.

Isaleni ulupi panuma ya kucita ifyakusambilisha

Ukulanshanya kwa kulekelesha kulingile ukupanga ukuwamya kwapiipi, ukwakwata umwine. Ukubwekeshapo ulubali lwa bakonshi, ukulondolola ukusuminisha, ukwalula umupaka wa kukulilako nangu ukusambilisha ukupeela kuti kwaba ukwaafwa ukucila ukupanga icitabo cimbi icitali.

Suminisheni ifyo ifyakupilibula fikaceeceetelwa. Icilangililo cakonkapo kuti cabwelelamo ku kupingulapo kumo kwine mu nshila ya fishinte fyapusanapusana, ukulanga nga ca kuti ibumba lyalyalula ukuipekanya kwa iko ukucila ukubwekeshapo fye ukulongana.

Ukupekanya kulenga inshila iyakanishiwa iya kupingulapo lintu ifishinka ficili fileisa.

Ukumona ukufuma ku Kabineti
The Cybersecurity Cabinet