Камгалал бөлүү айыылдыг ажыл-чорудулганы шинчилеп турда, чугула албан чериниң ажылдавайн барганын бодап көрүңер даан. Чылдагааны ам-даа билдинмес. Ажыл-чорудулга үргүлчүлүг чорукту күзеп турар, айыыл чок чорук шыгжамырны күзеп турар, а удуртулгага тайылбыр херек. Берге кезээ ам-на эгелээн: тодаргай чүүлдер чедип келбээнде чүнү канчаарын шиитпирлээр.
Шиитпир эргелерин катаптаар
Кым чугула системаны аңгылап алырын чөпшээрээрил? Оперативтиг салдарны кым хүлээп ап болурул? Бир эвес ол кижи чок болза, кым ону хүлээп алыр? Бо айтырыглар белеткел үезинде хамааржыр, кажан бот-боттарынга удурланышкак негелделерни шиитпирлээр үе бар болза.
Мергежилге ол шиитпирлерниң ээлери кижилерни чыып алыр ужурлуг. Арыг техниктиг моделдеп кылыры үнелиг бооп болур, ынчалза-даа ол боду-ла удуртукчу команданың ажыл-агыйжы ажыл-чорудулганы канчаар чөпшээреп турарын тодарадып шыдавас.
Информастыг агымны хынап көрүңер
Баштайгы медээлер хөй кезиинде долу эвес болгаш катаптаашкынныг болур. Эки брифинг хайгаарап көрген фактыларны, ажылчын гипотезаларны болгаш шинчилеттинип турар айтырыгларны ылгап турар. Бо чүүл удуртукчуларга үргүлчү тайылбырны бадыткаан түңнел кылдыр көрбейн, ажылдаарынга дузалаар.
Мергежилге үезинде киржикчилерден херек кырында ажыглап болур брифингти кылырын дилеңер. Чүү четпейн турарын эскерип көрүңер: бизнеске салдар, бүзүрел, шиитпирлерниң төнчүзү, аргалар азы дараазында чаартылгага харыысалгалыг кижиниң кымыл.
Бөдүүн хамаарылгаларны киирер
Эң-не драматичный сценарий үргүлчү эң-не ажыктыг эвес болур. Контактылар даңзызы чок, катап тургузар системаже кирери азы хандырылга хандырыкчызындан хамаарылга чаңчылчаан херекселдер чок турда шиитпирлиг апаар.
Ол детальдарны сайгарып көрүңер. Шын кижилер бот-боттарынга чедип шыдаар бе? Олар херек медээлерни ап шыдаар бе? Даштыкы харыысалгаларны билип турар бе? Мергежилге кылып болур өскерлиишкинни тодарадып каарга, үнезин чедип алыр.
Ону оюн-көргүзүг кылдыр эде кылбайн хайгаарап көрүңер
Киржикчилер тодаргай эвес байдалды тайылбырлап, дуза дилеп, бодалды шенеп билир ужурлуг. Планның ажылдап турарын бадыткаар дээш кылган мергежилге каяа ажылдавайн турарын тывары берге апаар.
Шиитпирлерни, ол үеде бар медээлерни болгаш харыысалга тодаргай эвес апарган черлерни бижип алыңар. Сорулгазы болза харыы системазын экижидер, ооң иштинде кижилерниң кады ажылдаарының аргазы.
Мергежилге соонда циклди хааптар
Түңнел чугаа кыска, бот-тускайлаң экижидилгелерниң ниитизин үндүрер ужурлуг. Контактылар даңзызын чаартыры, чөпшээрелди тодарадыры, өскерлиишкинниң деңнелин өскертири азы дамчыдылга кылыры өске узун документини кылырындан артык ажыктыг бооп болур.
Өскерлиишкиннерни канчаар хынаарын дугуржуп алыңар. Дараазында мергежилге ол-ла шиитпирни аңгы-аңгы кызыгаарлаашкыннар-биле катап көрүп болур, организацияның ужуражылганы чүгле катаптаарының орнунга, белеткелин бедиткенин көргүзер.
Белеткел фактыларның ам-даа чедип кээрин шиитпирлээр ниити арганы тургузуп турар.
Чазактың көрүжү
The Cybersecurity Cabinet