Cabanga bona isevisi eqakathekileko ingatholakali ngesikhathi isiqhema sezokuphepha siphenya ngomsebenzi osolisako. Imbangela ayikacaci okwamanje. Imisebenzi ifuna ukuragela phambili, ukuphepha kufuna ukuvinjelwa begodu uburholi butlhoga ihlathululo. Ingcenye ebudisi sele iqalile: ukuqunta bona wenzeni ngaphambi kokuthi kube nokuqiniseka.
Prakthiza amalungelo wokuthatha isiqunto
Ngubani ongavuma ukuhlukaniswa kwehlelo eliqakathekileko? Ngubani ongakwamukela imiphumela yokusebenza? Ngubani othatha isikhundla nangabe umuntu loyo akatholakali? Imibuzo le ifanele ukulungiselela, lokha nakunesikhathi sokurarulula ukulindelwa okuphikisanako.
Ukuzivocavoca kufanele kuhlanganise abantu abaphethe iinqunto lezo. Ukulingiswa kwezobuchwepheshe kwaphela kungaba ligugu, kodwana angeze kwaveza bona isiqhema soburholi sigunyaza njani isenzo sebhizinisi esiphazamisako.
Hlola ukugeleza kwelwazi
Ilwazi langaphambilini kanengi aliphelele begodu lingabuyekezwa. Ilwazi elihle lihlukanisa amaqiniso atjhejiweko, imibono esebenzako nemibuzo ephenywako. Lokhu kusiza abadosiphambili bona benze ngaphandle kokuthatha ihlathululo yesikhatjhana njengesiphetho esiqinisekisiweko.
Ngesikhathi sokuzivocavoca, cela ababambiqhaza ukuthi benze umbiko abazowusebenzisa. Tjheja bona khuyini engekho: umthelela webhizinisi, ukuzithemba, amalanga wokuthatha iinqunto, iinkhetho nofana ubunikazi bomuntu onesibopho sokubuyekezwa okulandelako.
Faka hlangana ukuthembela okujayelekileko
Isimo esimangalisako akusiso soke isikhathi esiwusizo khulu. Irhelo lokuthintana elingatholakaliko, ukufikelela erherhweni lokubuyisa namkha ukuthembela kumthengisi kungaba yinto eqakathekileko lokha amathulusi ajayelekileko angatholakali.
Sebenza ngemininingwana leyo. Kghani abantu abafaneleko bangafinyelela omunye nomunye? Ingabe bangafikelela ilwazi abalitlhogako? Ingabe imithwalo yangaphandle iyazwisiswa? Ukuzivocavoca kufumana inani lakho lokha nakukhomba itjhuguluko elingenziwa.
Qala ngaphandle kokukwenza kube mdlalo
Abahlanganyeli kufanele bakghone ukuhlathulula ukungaqiniseki, bacele isizo begodu baphikise umcabango. Ukuzivocavoca okwenzelwe ukuqinisekisa kwaphela bona ihlelo liyasebenza kwenza kube budisi ukuthola lapho lingasebenzi khona.
Tlola iinqunto, ilwazi elikhona ngesikhatheso kanye namaphuzu lapho umthwalo ungasacaci khona. Umnqopho kukwenza ngcono ihlelo lokuphendula, kufaka hlangana indlela abantu abasebenzisana ngayo.
Vala iluphu ngemva kokuzivocavoca
Ingcoco yokugcina kufanele ikhiqize isethi emfitjhani, ephethweko yokuthuthukisa. Ukubuyekeza irhelo lokuthintana, ukucacisa ukuvunywa, ukutjhugulula umkhawulo wokukhuphuka nofana ukuzijayeza ukunikela kungaba lisizo ukudlula ukukhiqiza omunye umtlolo omude.
Vumelana ngokuthi amatjhuguluko azokuhlolwa njani. Ukuzivocavoca okulandelako kungabuyekeza isiqunto esifanako ngaphasi kwemikhawulo ehlukileko, okutjengisa bona ihlangano ithuthukise ukuzilungiselela kwayo kunokuthi iphinde iphinde umhlangano.
Ukuzilungiselela kwenza indlela ehlanganyelweko yokuqunta bona amaqiniso asafika nini.
Umbono ovela kuKhabinethi
The Cybersecurity Cabinet

