Lipoti la chivikiliro lingaŵa lakukwana pa nkhani ya luso ndipo lingaŵa kuti likuleka gulu la ŵalongozgi kwambura kumanya ivyo lingachita. Kanandi mphambano yikuwoneka pakati pa ukaboni na ivyo ŵasankha: kasi ivyo ŵasanga ivi vikung’anamurachi ku bizinesi, ndipo nchivici ico cikwenera kusintha cifukwa ca ici?
Yambani na nchito iyo njakuzirwa .
Wonani pulogiramu iyo yikovwira maoda gha makasitomala. Kuloŵera kwa pulogiramu iyo kuli na mikhaliro ya tekinoloje, kweni kuzirwa kwake kukuthembaso pa ivyo bizinesi yikugwiriskira ncito, uthenga uwo yikugwiliskira ncito na nthowa zinyake izo zilipo pa nyengo yakutimbanizgika.
Ntheura kudumbiskana kwakovwira kukuyamba na mulimo. Kasi ni kujipeleka wuli kwa kasitomala, ndondomeko yakugwilira ntchito panji ubwezi wakugomezgeka uwo ukuthemba pa ndondomeko iyi? Ici cikukhazikiska fundo iyo mlingo wa kuŵinya kwa luso ukwenera kung’anamurika.
Kupatura ivyo mwasanga na ivyo vikuchitika
Ivyo ŵasanga vikulongosora umo vinthu vikaŵira ivyo ŵakawona. Consequence yikulongosora ivyo mkhaliro uwo ungazomerezga mu mikhaliro yinyake. Kusokonezga vinthu viŵiri ivi kukupangiska kuti lipoti liŵe lakusuzga kususka ndiposo kuti chisankho chiŵe chakusuzga kuŵa nacho.
Pemphani unyolo wa kughanaghana. Kasi mulwani wangakhumbikwira mwaŵi wuli? Kasi ni vigomezgo wuli vinyake ivyo vikukhumbikwa? Kasi ni ukaboni wuli uwo ukawunganyika, ndipo ni cigaŵa wuli ca ivyo vikacitika ico cindayezgeke? Kupima mwakukhora kukupangiska kuti mphaka iyo yiwoneke.
Lembani mwakudunjika ivyo mwasankha
Kudumbiskana kwa ulongozgi kukuŵa kwakukhozga comene para nkhani yiliyose yakukhwaskana na vinthu vyakuthupi yikukolerana na ivyo ŵasankha. Ivyo ŵasankha vingaŵa vyakupeleka ndalama zakunozga vinthu, kusintha ndondomeko, kuzomera kuwonekera kwakucepa panji kufufuza cinthu cakuzirwa ico cikumanyikwa yayi.
Chizomerezgo chikwenera kuŵa na ŵakuthemba na mweneko. Gulu la ŵasayansi lingaŵikapo mtima kuti ŵanozge vinthu ivi apo mweneko wa bizinesi wakusankha usange nchakuzomerezgeka kutimbanizga. Milimo yose yiŵiri yikwenera kuwoneka.
Longosorani umo kusintha kuzamuwonekera
Kujara chinthu mu tracker ni chinthu chakulongozga. Chigomezgo chikukhumbikwira ukaboni wakuti kuwonekera kwakukhwaskana kwasintha. Kulingana na suzgo, ici cingaŵa kuti cikung’anamura kuyezgekaso, kuŵika chizomerezgo chakuwoneseska, nthowa yakuchizgira panji kusintha kwakuwoneka mu umo chenjezgo likuchitikira.
Sankhani ivyo vizamuwonekera pambere mulimo undambe. Kupatula apo wupu ungaŵikapo mtima ukuru ndipo ungaŵa kuti undakwaniske kulongosora umo malo ghake ghasinthira.
Ndondomeko yakugwira ntchito ya kuwoneseskamo kwakulondezgapo
Pa nkhani yiliyose yakuzirwa, ŵikani mafumbo ghankhondi pa thebulu: ni nchito wuli iyo yili pangozi; ni ukaboni wuli uwo ukukhozgera nkhaŵa iyi; ni chisankho wuli icho chikukhumbikwa; uyo ni mweneko wa action; na ivyo vizamulongora kuti vinthu vikusintha.
Ichi ndicho chikukolerana icho Kabineti yikukhumba kukhazikiska pakati pa kuwunika kwakukhozga soni na ulongozgi wa ndondomeko. Kuzama kwa tekinoloje kukukhalilira kuŵa kwakuzirwa. Mtengo wake ukukura para ŵanthu awo ŵakujiyuyura pa bizinesi ŵangawugwiliskira ntchito.
Lipoti lakukhumbikwa likupeleka ku wupu kuti ŵasankhe kuŵa nawo ndipo gulu la ŵaluso lichitengepo kanthu kuti likhozgere.
Kuŵerenga kwakusazgikira
NIST Cybersecurity FrameworkKuwona kwakufuma ku Kabineti
The Cybersecurity Cabinet