Shweshweeshwefeemɔ he amaniɛbɔɔ baanyɛ afee nɔ ni ja yɛ ŋaa gbɛ nɔ ni eha hiɛnyiɛlɔi akuu ko aleee nɔ ni esa akɛ amɛfee lolo. Bei pii lɛ, gbɛ ni kã odaseyeli lɛ kɛ yiŋkpɛɛ lɛ teŋ lɛ jeɔ kpo: mɛni ji nɔ ni nɛkɛ nii ni ana nɛɛ tsɔɔ kɛha nitsumɔ lɛ, ni mɛni ji nɔ ni esa akɛ atsake yɛ enɛ hewɔ?
Je shishi kɛ nifeemɔ ni he hiaa lɛ
Susumɔ aplikeshin ko ni fiɔ nibii ni mɛi ni heɔ nii lɛ biɔ lɛ asɛɛ lɛ he okwɛ. Bɔjɔmɔ ko ni yɔɔ nakai nitsumɔ lɛ mli lɛ yɛ ŋaa gbɛ nɔ sui, shi bɔ ni ehe hiaa ha lɛ hu damɔ nɔ ni nitsumɔ lɛ kɛtsuɔ nii, saji ni etsuɔ he nii kɛ gbɛi krokomɛi ni yɔɔ yɛ be mli ni nitsumɔ ko tsiɔ naa lɛ nɔ.
No hewɔ lɛ sanegbaa ni he yɔɔ sɛɛnamɔ jeɔ shishi kɛ nifeemɔ lɛ. Mɛɛ nihɔɔlɔ hetuu-kɛhamɔ, nitsumɔ gbɛjianɔtoo loo wekukpaa ni akɛ he fɔ̃ɔ nɔ lɛ damɔ gbɛjianɔtoo nɛɛ nɔ? Enɛ maa shihilɛ ni esa akɛ atsɔɔ ŋaa gbɛ nɔ nibii ni mli wa waa lɛ shishi lɛ shishi.
Gbalamɔ nɔ ko ni ana kɛjɛ nɔ ni jɛɔ mli baa lɛ mli
Nɔ ko ni ana lɛ tsɔɔ shihilɛ ko ni ana. Nɔ ni jɛɔ mli baa lɛ tsɔɔ nɔ ni nakai shihilɛ lɛ baanyɛ aŋmɛ gbɛ yɛ shihilɛi pɔtɛɛ komɛi amli. Kɛ́ akɛ enyɔ lɛ futu lɛ, ehaa ewaa akɛ aaaka amaniɛbɔɔ ko, ni ewaa akɛ aaaye yiŋkpɛɛ ko nɔ.
Bi ni aha bo susumɔi ni nyiɛ sɛɛ lɛ. Mɛɛ gbɛ he baahia henyɛlɔ ko? Mɛɛ susumɔi krokomɛi ni fata he he hiaa? Mɛɛ odaseyeli abua naa, ni shihilɛ lɛ fã ni akako lɛ akwɛ lolo? Nibii amlipɛimɔ ni mli wa haa nakai husu lɛ jeɔ kpo.
Ha yiŋkpɛɛ ni nyiɛ sɛɛ lɛ afee faŋŋ
Hiɛnyiɛmɔ he sanegbaa bafeɔ nɔ ni woɔ yibii babaoo kɛ́ akɛ heloonaa sane fɛɛ sane fata yiŋkpɛɛ ko he. Nakai yiŋkpɛɛ lɛ baanyɛ afee ni akɛ shika aha koni akɛjaje nɔ ko, ni atsake gbɛjianɔtoo ko, ni akpɛlɛ nɔ ni ajie lɛ kpo yɛ husu nɔ loo ni akwɛ nɔ ko ni he hiaa ni bɛ faŋŋ mli.
Esa akɛ dependencies kɛ nuŋtsɔ afata ŋaawoo lɛ he. Kuu ko ni tsuɔ nii yɛ ŋaa gbɛ nɔ lɛ baanyɛ atsu tsakemɔ lɛ he nii yɛ be mli ni jarayeli nitsumɔtsɛ ko kpɛɔ eyiŋ kɛji akɛ akpɛlɛɔ gbɛtsii nii ko nɔ. Ehe miihia ni gbɛnaa nii enyɔ lɛ fɛɛ afee nɔ ni anaa.
Tsɔɔmɔ bɔ ni hiɛyaa baafee aha
Nifeemɔ ko ni agbeɔ yɛ tracker mli lɛ ji nɔyeli nifeemɔ. Nɔmimaa he miihia odaseyeli ni tsɔɔ akɛ kpojiemɔ ni sa lɛ etsake. Kɛjɛ sane lɛ nɔ lɛ, no baanyɛ atsɔɔ kaa ekoŋŋ, hegbɛ ni ato ni akwɛ mli, tsakemɔ ni akɛtsuɔ nii loo tsakemɔ ni ana yɛ bɔ ni atsuɔ kɔkɔbɔɔ he nii ahaa lɛ mli.
Tsɔɔmɔ nɔ ni abaakwɛ mli dani nitsumɔ lɛ aje shishi. Kɛ jeee nakai lɛ gbɛjianɔtoo ko baanyɛ ekɛ mɔdɛŋbɔɔ babaoo awo mli ni enyɛŋ etsɔɔ bɔ ni egbɛhe lɛ etee hiɛ eha lɛ mli lolo.
Ajenda ni anyɛɔ atsuɔ he nii kɛha niiamlipɛimɔ ni nyiɛ sɛɛ lɛ
Kɛha sane fɛɛ sane ni he hiaa fe fɛɛ lɛ, kɛ sanebimɔi enumɔ awo okpɔlɔ lɛ nɔ: mɛɛ nitsumɔ yɔɔ oshara mli; nɔ odaseyeli ni fiɔ haomɔ lɛ sɛɛ; yiŋkpɛɛ ni he hiaa; mɔ ni ji nifeemɔ lɛ nuŋtsɔ; kɛ nɔ ni baatsɔɔ hiɛyaa.
Enɛ ji tsakpaa ni Kabinet lɛ taoɔ ni ekɛto yɛ efɔŋfeemɔ he sɛɛyoomɔ kɛ ŋaawoo ni kɔɔ gbɛjianɔtoo he lɛ teŋ. Teknik mlibotemɔ he miihia lolo. Esɛɛnamɔ yaa hiɛ kɛ́ gbɔmɛi ni buɔ jarayeli lɛ he akɔntaa lɛ baanyɛ amɛkɛtsu nii.
Amaniɛbɔɔ ni he yɔɔ sɛɛnamɔ haa nitsumɔhe nine lɛ yiŋkpɛɛ akɛ amɛbaafee nɔ ni amɛyɔɔ, ni ŋaa kuu lɛ hu feɔ nɔ ko ni amɛbaakwɛ mli jogbaŋŋ.
Nikanemɔ kroko
NIST Cybersecurity FrameworkSusumɔ ko ni jɛ Kabinet lɛ mli
The Cybersecurity Cabinet

