ጸብጻብ ጸጥታ ብቴክኒካዊ መዳይ ቅኑዕ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ሕጂ’ውን ንሓንቲ ናይ ኣመራርሓ ጉጅለ እንታይ ከም እትገብር ርግጸኛ ከይኮነት ክገድፋ ይኽእል። መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መንጎ መርትዖን ውሳነን ዘሎ ክፍተት ይረአ፡ እዚ ርኽበት ነቲ ቢዝነስ እንታይ ትርጉም ኣለዎ፡ ብሰንኪኡከ እንታይ ክቕየር ኣለዎ?
በቲ ኣገዳሲ ዝኾነ ንጥፈት ጀምር
ንትእዛዛት ዓማዊል ዝድግፍ ኣፕሊኬሽን ንርአ። ኣብቲ ኣፕሊኬሽን ዘሎ ድኽመት ቴክኒካዊ ባህርያት ኣለዎ፡ እንተኾነ ግን ኣገዳስነቱ ኣብቲ እቲ ቢዝነስ እንታይ ከም ዝጥቀመሉ፡ ኣብ ዝሕዞ ሓበሬታን ኣብ እዋን ምቁራጽ ኣብ ዝርከቡ ኣማራጺታትን እውን ይምርኮስ።
ስለዚ ጠቓሚ ዘተ በቲ ንጥፈት ይጅምር። ኣየናይ ተወፋይነት ዓማዊል፣ መስርሕ ስርሒት ወይ እሙን ዝምድና እዩ ኣብዚ ስርዓት ዝምርኮስ? እዚ ድማ ቴክኒካዊ ደረጃ ጽንኩርነት ክትርጎም ዘለዎ ዓውዲ የቐምጥ።
ንሓደ ርኽበት ካብ ሳዕቤኑ ምፍላይ
ሓደ ርኽበት ንዝተዓዘብናዮ ኩነታት ይገልጽ። ሳዕቤን እቲ ዅነታት እቲ ኣብ ትሕቲ ፍሉይ ዅነታት እንታይ ኪፈቅድ ከም ዚኽእል ይገልጽ። ንኽልቲኡ ምድንጋር ንሓደ ጸብጻብ ክትፈታተኖ ኣጸጋሚ ይገብሮ፡ ንሓደ ውሳነ ድማ ክትውንኖ ኣጸጋሚ ይገብሮ።
ሰንሰለት ምኽንያት ሕተት። ንሓደ ተጻባኢ እንታይ ዓይነት ምብጻሕ ምደለዮ? ኣየኖት ተወሳኺ ግምታት እዮም ኣድለይቲ? እንታይ መርትዖታት እዩ ተኣኪቡ፣ ኣየናይ ክፋል ናይቲ ስናርዮከ እዩ ዘይተፈተነ? ሓያል ገምጋም ነቲ ዶብ ርኡይ ይገብሮ።
ነቲ ዝቕጽል ውሳነ ግሉጽ ግበሮ
ናይ መሪሕነት ዘተ ዝያዳ ኣፍራዪ ዝኸውን ነፍሲ ወከፍ ንዋታዊ ጉዳይ ምስ ሓደ ውሳነ ምስተተሓሓዘ እዩ። እቲ ውሳነ ንሓደ መአረምታ ንምምዋል፡ ንሓደ መስርሕ ንምቕያር፡ ንውሱን ምቅላዕ ምቕባል ወይ ኣገዳሲ ዘይርጉጽነት ንምምርማር ክኸውን ይኽእል።
እቲ ለበዋ ጽግዕተኛታትን ዋናን ከጠቓልል ይግባእ። ሓደ ወናኒ ትካል ምቁራጽ ቅቡል ድዩ ኣይኮነን ክውስን እንከሎ፡ ሓደ ቴክኒካዊ ጉጅለ ነቲ መአረምታ ከተግብር ይኽእል። ክልቲኡ ሓላፍነታት ርኡይ ክኸውን ኣለዎ።
ምምሕያሽ እንታይ ከም ዝመስል ግለጽ
ኣብ ትራከር ንሓደ ተግባር ምዕጻው ምምሕዳራዊ ፍጻመ እዩ። ምርግጋጽ እቲ ዝምልከቶ ምቅላዕ ከምዝተቐየረ መርትዖ የድልዮ። ከከምቲ ጉዳይ፡ እዚ ማለት ዳግማይ ፈተነ፡ ዝተገምገመ ፍቓድ ስብስብ፡ ዝተለማመደ ስጉምቲ ምሕዋይ ወይ ድማ ኣብ ኣገባብ ኣተሓሕዛ መጠንቀቕታ ዝተዓዘብናዮ ለውጢ ማለት ክኸውን ይኽእል።
እቲ ስራሕ ቅድሚ ምጅማሩ እንታይ ከም ዝምርመር ውሰድ። እንተዘይኮይኑ ሓደ ትካል ርኡይ ጻዕሪ ከውፍር ይኽእል እዩ ሕጂ ውን መርገጺኡ ብኸመይ ከምዝተመሓየሸ ክገልጽ ኣይክእልን እዩ።
ንዝቕጽል ገምጋም ዝኸውን ግብራዊ ኣጀንዳ
ንነፍሲ ወከፍ ቀዳምነት ዝወሃቦ ጉዳይ፡ ሓሙሽተ ሕቶታት ኣብ መኣዲ ኣቐምጥ፡ እንታይ ዓይነት ንጥፈት ኣብ ሓደጋ እዩ ዘሎ፤ ነቲ ስክፍታ ዝድግፍ እንታይ መርትዖታት እዩ፤ እንታይ ውሳነ እዩ ዝድለ፤ እቲ ተግባር መን ይውንን፤ ከምኡ’ውን ምምሕያሽ ዘርኢ እንታይ ምዃኑ’ዩ።
እዚ ካቢነ ሚኒስተራት ኣብ መንጎ ኣጥቃዓይ ገምጋምን ስትራተጂካዊ ምኽርን ክምስርቶ ዝዓለመ ምትእስሳር እዩ። ቴክኒካዊ ዕምቆት ገና ኣገዳሲ እዩ። ዋጋኡ ዝውስኽ እቶም ነቲ ቢዝነስ ተሓተትቲ ዝኾኑ ሰባት ክጥቀሙሉ ምስ ዝኽእሉ እዩ።
ጠቓሚ ጸብጻብ ንቦርድ ክውንንዎ ውሳነ ይህቦ፡ ቴክኒካዊ ጉጅለ ድማ ንምርግጋጽ ስጉምቲ ይህቦ።
ተወሳኺ ንባብ
NIST Cybersecurity Frameworkካብ ካቢነ ሚኒስተራት ዝረአ ኣረኣእያ
The Cybersecurity Cabinet