Sihkkarvuođaraporta sáhttá leat teknihkalaččat riekta ja ain dagahit ahte jođihanjoavku ii leat sihkkar maid galgá dahkat. Dávjá čuožžila gaska duođaštusaid ja mearrádusa gaskkas: maid dát gávdnos mearkkaša fitnodahkii, ja mii galggašii rievdat dan geažil?

Álggat dan doaimmain mii lea dehálaš

Fuomáš prográmma mii doarju kundariid diŋgojumiid. Váilevašvuohta dan prográmmas lea teknihkalaš iešvuođat, muhto dan dehálašvuohta lea maiddái dan duohken masa fitnodat dan geavaha, makkár dieđuid gieđahallá ja makkár molssaeavttut gávdnojit gaskkalduhttima áigge.

Ávkkálaš ságastallan álgá danin doaimmain. Makkár kunda geatnegasvuohta, doaibmaproseassa dahje luohtehahtti oktavuohta lea dán ortnega vuođul? Dát ásaha dan konteavstta mas teknihkalaš garravuođaárvvoštallan ferte dulkojuvvot.

Sirre gávdnosa dan čuovvumušas

Gávdnos čilge fuomášuvvon dili. Konsekveansa čilge maid dat dilli sáhttá dohkkehit dihto dilálašvuođain. Go seaguha dan guokte, de lea raportta váttis váidit ja mearrádusa váttis oamastit.

Jeara ákkastallanráji. Makkár beassama dárbbašivččii vuostálasti? Makkár lassi eavttut leat dárbbašlaččat? Makkár duođaštusat čoggojuvvojedje, ja makkár oassi scenariijas lea ain geahččaleami haga? Nana árvvoštallan dahká dan ráji oidnosii.

Daga boahtte mearrádusa čielggasin

Jođihandigaštallan šaddá eanet ávkkálaš go juohke materiálalaš ášši čadnojuvvo mearrádussii. Dat mearrádus sáhttá leat ruhtadit rievdadusa, rievdadit proseassa, dohkkehit ráddjejuvvon eksponerema dahje dutkat dehálaš eahpesihkarvuođa.

Ávžžuhusas galget leat sorjavašvuođat ja eaiggát. Teknihkalaš joavku sáhttá čađahit rievdadusa dan botta go fitnodatdoalli mearrida lea go dohkálaš bisseheapmi. Guktot ovddasvástádusat fertejit leat oidnosis.

Definere makkár buorideapmi šaddá

Doaibmabiju giddejupmi čuovvumis lea hálddahuslaš dáhpáhus. Sihkkarastin dárbbaša duođaštusaid das ahte guoskevaš eksponeren lea rievdan. Ášši mielde sáhttá dat mearkkašit ođđasit geahččaleami, dárkkistuvvon lobiid, čađahuvvon faskkodanlávkki dahje fuomášuvvon rievdadusa das mo váruhus gieđahallojuvvo.

Mearrida mii galgá dárkkistuvvot ovdal go bargu álgá. Muđui sáhttá organisašuvdna investeret stuorra návccaid ja ain ii nagot čilget mo dan sajádat lea buorránan.

Praktihkalaš áššelisttu boahtte geahčadeapmái

Juohke vuoruhuvvon áššái bidjat vihtta gažaldaga: makkár doaibma lea áitatvuloš; makkár duođaštusat dorjot fuola; makkár mearrádus gáibiduvvo; gii oamasta doaimmaid; ja mii čájeha buorideami.

Dát lea oktavuohta maid ráđđehus áigu ásahit veahkaválddálaš árvvoštallama ja strategalaš rávvagiid gaskkas. Teknihkalaš čiekŋalisvuohta lea ain deaŧalaš. Dan árvu lassána go olbmot geat leat ovddasvástideaddjit fitnodagas besset dan geavahit.

Ávkkálaš raporta addá stivrii mearrádusa oamastit ja teknihkalaš jovkui doaibmabijuid maid galgá duođaštit.

Viidáset lohkan

NIST Cybersecurity Framework

Ráđđehusa perspektiiva
The Cybersecurity Cabinet