ʻE lava ke tonu fakatekinikale ha lipooti maluʻi pea kei tuku pē ha timi taki ʻo ʻikai ke nau fakapapauʻi e meʻa ke faí. ‘Oku fa’a ‘asi mai ‘a e vā ‘i he vaha’a ‘o e fakamo’oni mo e tu’utu’uni: ko e hā ‘a e ‘uhinga ‘o e ma’u ko ‘eni ki he pisinisi, pea ko e hā ‘oku totonu ke liliu koe’uhi ko ia?

Kamata ʻaki ʻa e ʻekitivitī ʻoku mahuʻingá .

Fakakaukau ki ha polokalama ʻokú ne poupouʻi e ngaahi ʻota ʻa e kasitomaá. Ko ha vaivaiʻanga ʻi he polokalama ko iá ʻoku ʻi ai hono ngaahi ʻulungaanga fakatekinikale, ka ʻoku fakafalala foki hono mahuʻingá ʻi he meʻa ʻoku fakaʻaongaʻi ia ʻe he pisinisí, ʻa e fakamatala ʻokú ne tokangaʻí mo e ngaahi founga kehe ʻoku maʻu lolotonga ha fakalavea.

Ko ia ai, ʻoku kamata ha fealēleaʻaki ʻaonga ʻi he ʻekitivitií. Ko e fē ʻa e tukupā ʻa e kasitomaá, founga ngāue pe fetuʻutaki falalaʻanga ʻoku fakafalala ʻi he sisitemi ko ʻení? ‘Oku fokotu’u heni ‘a e tu’unga ‘oku pau ke faka’uhinga’i ai ha tu’unga fakatekinikale ‘o e mamafa.

Fakamavaheʻi ha maʻu mei hono nunuʻá .

Ko ha maʻuʻanga tokoni ʻokú ne fakamatalaʻi ha tuʻunga ʻoku siofi. ʻOku fakamatalaʻi ʻe ha nunuʻa ʻa e meʻa ʻe lava ke fakaʻatā ʻe he tuʻunga ko iá ʻi ha ngaahi tūkunga pau. Ko hono fakafehuʻia ʻo e ongo meʻá ni ʻokú ne ʻai ke faingataʻa ke poleʻi ha lipooti pea faingataʻa ke maʻu ha tuʻutuʻuni.

Kole ki he seini ʻo e fakakaukau. Ko e hā ha hū ʻe fie maʻu ʻe ha filí? Ko e hā ha ngaahi fakakaukau tānaki atu ʻoku fie maʻú? Ko e hā ‘a e fakamo‘oni na‘e tānakí, pea ko e konga fē ‘o e tu‘unga-leá ‘oku kei ta‘e‘ahi‘ahi‘í? Ko ha sivi mālohi ‘okú ne ‘ai ke hā ‘a e ngata‘anga ko iá.

‘Ai ke mahino ‘a e tu‘utu‘uni hokó .

ʻOku hoko ʻo ola lelei ange ha fealēleaʻaki fakatakimuʻa ʻi he taimi ʻoku fakapipiki ai ʻa e ʻisiū fakamatelie takitaha ki ha tuʻutuʻuni. Ko e tuʻutuʻuni ko iá ʻe lava ke fakapaʻanga ha fakatonutonu, liliu ha founga, tali ha fakaʻaliʻali fakangatangata pe fakatotoloʻi ha taʻepau mahuʻinga.

ʻOku totonu ke kau ʻi he fokotuʻú ʻa e ngaahi dependencies mo ha taha ʻoku ʻaʻana. ‘E lava ke fakahoko ‘e ha timi fakatekinikale ‘a e fakatonutonú lolotonga ia ‘oku fakapapau‘i ‘e ha tokotaha ‘oku ‘a‘ana ‘a e pisinisí pe ‘oku tali ha fakalavea. ʻOku fie maʻu ke ʻasi ʻa e ongo fatongiá fakatouʻosi.

Fakamatala'i 'a e anga 'o e fakalakalaka .

Ko hono tapuni 'o ha ngaue 'i ha tracker ko ha me'a fakapule'anga. ʻOku fie maʻu ʻe he fakapapaú ha fakamoʻoni kuo liliu ʻa e fakaʻaliʻali fekauʻakí. Fakatatau ki he 'isiu, 'e lava ke 'uhinga ia ki ha toe sivi, ha seti fakangofua kuo toe vakai'i, ha sitepu fakaakeake 'oku fakahoko pe ko ha liliu 'oku fakatokanga'i 'i he founga 'oku tokanga'i ai ha fakatokanga.

Fakapapauʻi ʻa e meʻa ʻe vakaiʻí kimuʻa pea kamata ʻa e ngāué. Ka ʻikai ʻe lava ke ʻinivesi ʻe ha kautaha ha feinga lahi pea ʻoku kei ʻikai pē ke ne lava ʻo fakamatalaʻi ʻa e founga kuo fakalakalaka ai hono tuʻungá.

Ko ha ‘asenita ‘aonga ki he vakai‘i hokó .

Ki he ʻisiū fakamuʻomuʻa takitaha, ʻai ha ngaahi fehuʻi ʻe nima ʻi he tēpilé: ko e hā ʻa e ʻekitivitī ʻoku ʻi he tuʻunga fakatuʻutāmakí; ko e hā ha fakamo‘oni ‘okú ne poupou‘i ‘a e hoha‘á; ko e hā e tuʻutuʻuni ʻoku fie maʻú; ko hai ‘oku ‘a‘ana ‘a e ngāué; pea mo e me‘a te ne fakahaa‘i ‘a e fakalakalaka.

Ko e fehokotaki ‘eni ‘oku fakataumu’a ‘a e Kapineti ke fokotu’u ‘i he vaha’a ‘o e sivi fakatupu ‘ita mo e fale’i fakapotopoto. ʻOku kei mahuʻinga pē ʻa e loloto fakatekinikalé. ‘Oku tupulaki hono mahu‘ingá ‘i he taimi ‘oku lava ai ‘e he kakai ‘oku nau taliui ki he pisinisí ‘o ngāue‘aki iá.

Ko ha lipooti 'aonga 'oku ne 'oatu ki he poate ha tu'utu'uni ke ma'u pea mo e timi fakatekinikale ha ngaue ke fakamo'oni'i.

Toe lau

NIST Cybersecurity Framework

Ko e fakakaukau mei he Kapineti .
The Cybersecurity Cabinet